શું છે SIR ? જાણો ચૂંટણી પંચના ખાસ આયોજન વિશે
ચૂંટણી પંચે મતદાર યાદીની ખાસ સઘન સુધારણા ઝુંબેશ (SIR-સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન) દેશભરમાં શરૂ કરી છે
SIR એ માત્ર ટેકનિકલ પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ લોકશાહી મજબૂત બનાવવાનો આધારસ્તંભ છે
ભારતીય ચૂંટણી પંચે તાજેતરમાં “Special Intensive Revision” એટલે કે SIRની શરૂઆત દેશભરનાં ૧૨ રાજ્યોમાં કરી છે. આ પહેલનો હેતુ મતદાર યાદી વધુ ચોક્કસ, સંપૂર્ણ અને સુધારેલી બનાવવાનો છે, જેથી દરેક લાયક નાગરિકનું નામ યોગ્ય રીતે નોંધાય અને કોઈ મતદાર ચૂંટણી પ્રક્રિયાથી વંચિત ન રહે.
SIR એટલે એવી ખાસ પ્રક્રિયા, જેમાં ચૂંટણી પંચ મતદાર યાદીની સઘન સમીક્ષા કરે છે. સામાન્ય રીતે આ સુધારો ત્યારે હાથ ધરવામાં આવે છે, જ્યારે પંચને લાગે છે કે યાદીમાં મોટી અસંગતતાઓ છે, જેમ કે મૃત્યુ પામેલાં લોકોનાં નામ હજુ પણ નોંધાયેલાં રહેતાં હોય, ડુપ્લીકેટ એન્ટ્રીઓ હોય અથવા કેટલીક માહિતી અધૂરી હોય. આવી પરિસ્થિતિમાં સામાન્ય વાર્ષિક સુધારો પૂરતો નથી રહેતો, અને તેથી “Special Intensive Revision” જરૂરી બને છે.
કાયદા મુજબ દરેક ચૂંટણી પહેલા અથવા જરૂરિયાત અનુસાર મતદાર યાદીમાં સુધારો કરવો આવશ્યક છે. છેલ્લી SIR પ્રક્રિયા ૨૧ વર્ષ પહેલા વર્ષ ૨૦૦૨-૨૦૦૪ માં કરવામાં આવી હતી.
SIRની પ્રક્રિયા ખૂબ જ વ્યવસ્થિત રીતે હાથ ધરવામાં આવે છે. દરેક વિસ્તારમાં બ્લોક લેવલ ઓફિસર્સ (BLOs) ની નિમણૂક થાય છે, જે ઘરો સુધી જઈને માહિતી ચકાસે છે. તેઓ ફોર્મ દ્વારા નવા મતદારોની નોંધણી, જૂના નામ કાઢી નાખવા અથવા ભૂલો સુધારવા માટે અરજી સ્વીકાર કરે છે. દરેક બૂથ પર ચકાસણી શિબિરો યોજાઈ શકે છે, જેથી મતદારો સીધા BLO સાથે સંપર્ક કરી શકે. જો કોઈ મતદાર પરિણામથી અસંતોષિત હોય, તો તે જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ કે રાજ્યનાં મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી પાસે અપીલ કરી શકે છે.
SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન ચૂંટણી પંચ નવા મતદારો ઉમેરવા ઉપરાંત જુના ડેટા સાથે તુલના કરીને યાદીનું નવું સંસ્કરણ તૈયાર કરે છે. કેટલીકવાર તો આખી મતદાર યાદી નવી બનાવવાની જરૂર પડે છે, ખાસ કરીને જ્યારે મતવિસ્તારની સીમા બદલાય અથવા ચૂંટણી પહેલાં સુધારાની જરૂર જણાય.
વાર્ષિક સુધારો અને SIR વચ્ચેનો તફાવત એ છે કે વાર્ષિક સુધારો નિયમિત પ્રક્રિયા છે, જે દર વર્ષે હાથ ધરવામાં આવે છે. જ્યારે SIR ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં હાથ ધરવામાં આવે છે, જ્યાં મોટાપાયે સુધારાની જરૂર હોય.
મતદારો માટે SIR એટલા માટે અગત્યનું છે કારણ કે આ સમયગાળામાં તેઓ પોતાનાં નામની ચકાસણી કરી શકે છે, ભૂલો સુધારી શકે છે અને જો નામ નોંધાયેલું ન હોય તો ઉમેરણી માટે અરજી કરી શકે છે. આથી કોઈ પણ નાગરિક મતાધિકારથી વંચિત ન રહે તે સુનિશ્ચિત થાય છે.
આ રીતે SIR માત્ર એક તકનીકી પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ લોકશાહી મજબૂત બનાવવાનો આધારસ્તંભ છે. ચૂંટણી પંચનો આ પ્રયાસ એ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે, જે દેશનાં દરેક નાગરિકને મતદાન માટે તૈયાર કરે છે અને લોકશાહી પ્રક્રિયાને વધુ વિશ્વસનીય બનાવે છે.
.
*BLO ઘરે આવે ત્યારે કોણે કોણે પુરાવા આપવાના રહેશે?*
. . . . . . . . . . . . . . . .
૩૭ વર્ષ કે તેથી વધુ વર્ષનાં મતદાર અર્થાત ૧ લી જૂલાઈ ૧૯૮૭ પહેલાં જન્મેલાં વ્યક્તિએ પોતાનું કે લોહીનુ સગપણ ધરાવતાં કોઈ પણ એક વ્યક્તિનું નામ વર્ષ ૨૦૦૨ ની મતદારની યાદીમાં હશે તો કોઈ પુરાવો આપવાનો નથી.
૨૧ થી ૩૭ વર્ષ સુધીનાં મતદારે અર્થાત ૧ લી જૂલાઈ ૧૯૮૭ થી બીજી ડિસેમ્બર ૨૦૦૪ વચ્ચે જન્મેલાં વ્યક્તિએ પોતાનું કે પોતાનાં સંબંધી પૈકી કોઈ એકનું નામ મતદાર યાદીમાં હશે તો તેમણે કોઈ પુરાવો આપવાનો થતો નથી. પણ નામ ન હોય તો પોતાનો અને સંબંધી (માતા- પિતા કે અન્ય લોહીના સગા) નો એમ કુલ બે પુરાવા આપવા પડશે.
૨૧ થી ઓછી વયનાં અર્થાત બીજી ડિસેમ્બર ૨૦૦૪ પછી જન્મેલાં દરેક મતદારે પોતાનાં બે સંબંધીના નામ યાદીમાં ચાલતાં હોય તો કોઈ પુરાવો આપવાનો નથી, પરંતુ , વર્ષ ૨૦૦૨ ની મતદાર યાદીમાં નામ ન હોય તો પોતાનો અને સબંધીના બે એમ ત્રણ પુરાવા આપવા પડશે.
