નવરાત્રીનું ચોથું નોરતું: સૃષ્ટિના આદિ સ્વરૂપ માઁ કુષ્માંડાની આરાધના, અષ્ટભુજા રૂપે આપે છે આયુષ્ય-આરોગ્યના આશીર્વાદ
સૂર્યમંડળમાં નિવાસ કરતા માઁ કુષ્માંડાની સ્મિતથી થઈ હતી બ્રહ્માંડની રચના; માલપુઆના ભોગથી પ્રસન્ન થાય છે
આસો નવરાત્રીનો ચોથો દિવસ એટલે જગતજનની જગદંબાના માઁ કુષ્માંડા સ્વરૂપની પૂજા-અર્ચનાનો પવિત્ર અવસર. પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર જ્યારે ચારેય તરફ અંધકાર હતો અને સૃષ્ટિનું અસ્તિત્વ નહોતું, ત્યારે માઁ કુષ્માંડાએ પોતાના મંદ હાસ્ય (સ્મિત)થી આ બ્રહ્માંડની રચના કરી હતી. આથી જ તેમને સૃષ્ટિના આદિસ્વરૂપ અથવા આદ્યશક્તિ તરીકે પૂજવામાં આવે છે.
માઁ કુષ્માંડાનું દિવ્ય અને વિશિષ્ટ રૂપ
માઁ કુષ્માંડાનું સ્વરૂપ અત્યંત તેજોમય અને સૂર્ય સમાન દૈદીપ્યમાન છે. દેવી ભાગવત અનુસાર, માત્ર માઁ કુષ્માંડામાં જ સૂર્યમંડળના અંતઃપુરમાં નિવાસ કરવાની ક્ષમતા છે.
- અષ્ટભુજા ધારી: માતાજી અષ્ટભુજાધારી છે, જેમની આઠ ભુજાઓમાં કમંડળ, ધનુષ્ય, બાણ, કમળ, અમૃત કળશ, ચક્ર અને ગદા શોભાયમાન છે.
- અષ્ટ સિદ્ધિ-નવ નિધિ: આઠમી ભુજામાં સર્વ સિદ્ધિ અને નવ નિધિ આપનારી જપમાળા ધરાવે છે.
- વાહન: માઁ કુષ્માંડા સિંહ પર વિરાજમાન થઈને ભક્તોના દુઃખ હરે છે.
વિશેષ પૂજા વિધિ અને પ્રિય ભોગ
ચોથા નોરતે સાધકો અને ભક્તો માતાજીને પ્રસન્ન કરવા ખાસ વિધિ-વિધાન કરે છે:
- પ્રિય ભોગ: માઁ કુષ્માંડાને માલપુઆ અને નાસપતી નો ભોગ અતિ પ્રિય છે.
- પૂજન સામગ્રી: માતાજીને પૂજા દરમિયાન ચમેલીના પુષ્પ અર્પણ કરવાનો વિશેષ મહિમા છે.
- શુભ રંગ: આ દિવસે સાધકે પીળા રંગના વસ્ત્રો ધારણ કરીને પૂજા કરવી શુભ માનવામાં આવે છે.
વિશેષ મંત્ર:
“ૐ એં હ્રીં ક્લીં કુષ્માંડાયૈ નમઃ ॥”
અથવા
“સુરાસંપૂર્ણકલશં રુધિરાપ્લુતમેવ ચ | દધાના હસ્તપદ્માભ્યાં કૂષ્માંડા શુભદાસ્તુ મે ||”
(આ મંત્રનો ૧૦૮ વાર જાપ કરવાથી મનોકામના પૂર્ણ થાય છે.)
આરાધનાનું મહત્વ અને ફળશ્રુતિ
જ્યોતિષશાસ્ત્ર અને ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર, માઁ કુષ્માંડાની પૂજાથી ભક્તોના તમામ રોગ અને શોકનો નાશ થાય છે. જે જાતકોની કુંડળીમાં સૂર્ય દોષ હોય, તેમને માઁ કુષ્માંડાની ઉપાસના કરવાથી સૂર્ય સંબંધિત દોષોમાંથી મુક્તિ મળે છે અને સમાજમાં યશ, બળ, આયુષ્ય તથા આરોગ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે.
સાંજ પડતાં જ રાજ્યભરના શેરી-ગરબા અને મહોલ્લાઓમાં ભક્તો માઁના અષ્ટભુજા સ્વરૂપના દર્શન કરી “જય માઁ કુષ્માંડા” ના નાદ સાથે ગરબે ઘૂમશે.
