વિજયાદશમી વિશેષ: અધર્મ પર ધર્મના વિજયનો પાવન પર્વ ‘દશેરા’, આજનું મહત્વ અને પૂજન વિધિ
આસો સુદ દશમ એટલે કે ‘વિજયાદશમી’ અથવા ‘દશેરા’. નવરાત્રીના નવ દિવસની આરાધના બાદ આવતો આ તહેવાર ભારતીય સંસ્કૃતિમાં અસત્ય પર સત્યના અને અનિષ્ટ પર ઇષ્ટના વિજયનું અમર પ્રતીક છે. આજના આ પવિત્ર દિવસે સમગ્ર રાજ્યમાં ઉત્સાહ અને ઉલ્લાસ સાથે વિજયાદશમીની ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે.
દશેરાનું પૌરાણિક અને ઐતિહાસિક મહત્વ
શાસ્ત્રો અનુસાર, દશેરા સાથે મુખ્યત્વે બે ગાથાઓ જોડાયેલી છે. પ્રથમ, ભગવાન શ્રી રામે આજૂના દિવસે લંકાપતિ રાવણનો વધ કરીને સીતાજીને મુક્ત કરાવ્યા હતા. બીજી તરફ, મા દુર્ગાએ મહિષાસુર અસુરનો સંહાર કરી ‘મહિષાસુર મર્દિની’ પદ ધારણ કર્યું હતું. આ ઉપરાંત, પાંડવોએ પોતાના અજ્ઞાતવાસ દરમિયાન શમી (ખીજડા)ના વૃક્ષ પર છુપાવેલા શસ્ત્રો આ દિવસે પુનઃ ધારણ કર્યા હોવાની પણ માન્યતા છે.
સાડે ત્રણ મુહૂર્તમાંનું એક સ્વયંસિદ્ધ મુહૂર્ત
હિંદુ પંચાંગ મુજબ દશેરાનું વર્ષના ‘સાડે ત્રણ મુહૂર્ત’માં સ્થાન છે. આ દિવસે કોઈપણ શુભ કાર્ય, નવા વાહનની ખરીદી, સોના-ચાંદીની લેવડ-દેવડ કે નવો વેપાર શરૂ કરવા માટે પંચાંગ કે ચોઘડિયા જોવાની જરૂર રહેતી નથી. આથી જ આજે બજારોમાં ભારે ધમધમાટ જોવા મળી રહ્યો છે.
પૂજા-પાઠ અને વિજયા મુહૂર્ત વિધિ
- શસ્ત્ર અને યંત્ર પૂજન: ક્ષત્રિયો દ્વારા અસ્ત્ર-શસ્ત્રોનું જ્યારે વેપારીઓ અને કારખાનેદારો દ્વારા પોતાના યંત્રો, વાહનો અને કમ્પ્યુટરનું પૂજન કરવામાં આવે છે.
- શમી પૂજન: સાંજના સમયે શમી (ખીજડા)ના વૃક્ષનું પૂજન કરી તેના પાન એકબીજાને આપીને ‘સોનું’ વહેંચવાની અને વિજયની કામના કરવાની પરંપરા છે.
- ઘરનું પૂજન: સવારે સ્નાન કરી ભગવાન રામ અને મા દુર્ગાની પૂજા કરવી, મુખ્ય દ્વારે આસોપાલવના તોરણ બાંધવા અને મિષ્ટાનનો ભોગ ધરવો.
ગુજરાતીઓની આગવી પરંપરા: ફાફડા-જલેબી અને રાવણ દહન
ગુજરાતમાં દશેરાની ઉજવણીમાં ફાફડા અને જલેબી ખાવાની પરંપરા અનોખી છે. સવારથી જ ફરસાણની દુકાનો પર લોકોની લાંબી કતારો જોવા મળે છે. તો બીજી તરફ સાંજના સમયે રાવણ દહન દ્વારા અહંકાર અને બુરાઈનો ત્યાગ કરવાનો સંદેશ આપવામાં આવે છે.
સંદેશ: દશેરા એ માત્ર પૂતળા દહનનો તહેવાર નથી, પરંતુ આપણા મનમાં રહેલા અવગુણો રૂપી રાવણને હટાવીને સદમાર્ગે ચાલવાનો સંકલ્પ કરવાનો દિવસ છે.
